نظامنامه راهبردی دانشنامه زن مسلمان
پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعهالزهرا(س)
تاریخ تصویب: 11/8/1404
مقدمه
دانشنامه زن مسلمان، به‌عنوان یکی از طرح‌های کلان پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعهالزهرا(س)، با هدف تولید مرجع علمی و نظام‌مند‌سازی مطالعات اسلامی در حوزه زن و زنان مسلمان پایه‌گذاری شده است. این دانشنامه به لحاظ ساختاری، ذیل ریاست پژوهشگاه مطالعات اسلامی تعریف شده است و احکام آن توسط مدیر محترم جامعة الزهرا(س) صادر می‌شود. دانشنامه با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی حوزه‌های علمیه به خصوص جامعهالزهرا، دانشگاه‌ها و سایر مراکز علمی، درصدد است تصویری جامع، علمی و مستند از زن و زنان مسلمان در عرصه‌های معرفتی، فرهنگی و اجتماعی ارائه دهد. نظامنامه حاضر، به‌مثابه سندی راهبردی، چارچوب کلی فعالیت‌ها، ساختار، سیاست‌ها و ضوابط علمی و اجرایی دانشنامه را تبیین می‌کند. در نتیجه، مباحث مربوط به شاخص‌گذاری مداخل، سنجه‌های انتخاب و بررسی و داوری، رویه و روند تخصصی کار، شیوه‌نامه‌های مدخل‌‌گزینی، ارزیابی، مصدریابی و تدوین مقالات دانشنامه‌ای، به‌عنوان پیوست‌های پشتیبان، در نظر گرفته شده است.
بخش اول: کلیات
ماده ۱. تعریف و ماهیت
دانشنامه زن مسلمان اثری جامع، مرجع و تخصصی است که با محوریت زن مسلمان و جایگاه او در آموزه‌های اسلامی، به گردآوری، تحلیل و تنظیم دانش موجود در این حوزه می‌پردازد. این اثر با رویکردی میان‌رشته‌ای، بر مبنای منابع اصیل اسلامی و یافته‌های معتبر علمی تدوین می‌شود و به زبان فارسی نگارش مییابد. انتشار ترجمه‌های انگلیسی، عربی و اردو آن با تصویب شورای عالی دانشنامه و بر اساس نیازهای علمی انجام خواهد شد.
ماده ۲. ضرورت و اهداف
ضرورت تدوین دانشنامه زن مسلمان از آن‌روست که تاکنون منبعی جامع، مستند و در عین حال مبتنی بر مبانی اسلامی در زمینه زن مسلمان فراهم نبوده است. با توجه به چالش‌های نظری و اجتماعی حوزه زن در جهان معاصر و لزوم دسترسی سریع و آسان به مرجعی جامع و متقن در حوزه زنان مسلمان و مطالعات اسلامی زنان، وجود چنین اثری، دارای ضرورتی علمی و فرهنگی است.
اهداف دانشنامه عبارت‌اند از:
۱. تبیین و ترویج مبانی و آموزه‌های اسلامی در حوزه زن؛
۲. دفاع مستند از جایگاه زن در نظام معرفتی اسلام؛
۳. تقویت بنیان‌های نظری مطالعات اسلامی زن و خانواده؛
۴. تولید مرجع علمی برای استفاده مراکز پژوهشی و آموزشی؛
۵. پاسخ‌گویی علمی به شبهات و پرسش‌های نوپدید درباره زن مسلمان.
ماده ۳. سیاستهای کلان
۱. التزام کامل به مبانی و ارزش‌های اصیل اسلامی در تمام مراحل تدوین؛
۲. رعایت معیارهای علمی، امانت‌داری و بی‌طرفی در تنظیم مدخل‌ها؛
۳. به‌کارگیری زبان علمی روز و ساختار استاندارد دانشنامه‌نگاری؛
۴. بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای تولید و انتشار محتوای علمی؛
- استفاده حداکثری از ظرفیت علمی جامعه الزهرا و سایر مراکز حوزی؛
- تعامل سازنده با مراکز علمی، پژوهشی و فرهنگی در سطوح ملی و بین‌المللی.
بخش دوم: ساختار و ارکان اجرایی
ماده ۴. ارکان اصلی دانشنامه
ارکان اصلی دانشنامه زن مسلمان عبارت‌اند از:
۱. شورای عالی دانشنامه؛
۲. شورای گروههای علمی دانشنامه؛
۳. مدیر دانشنامه؛
۴. واحدهای اجرایی.
ماده ۵. شورای عالی دانشنامه
شورای عالی، بالاترین رکن سیاست‌گذاری و تصویب خط‌مشی‌های کلان دانشنامه است که با حکم مدیر جامعه الزهرا منصوب می شوند و وظایف زیر را بر عهده دارند:
- تصویب نظامنامه، آیین‌نامه‌ها و ضوابط اداری و پژوهشی دانشنامه و سندهای پشتیبان؛
- تعیین اولویت‌ها، خط مشی‌های کلی و سیاستهای کلان علمی و اجرایی دانشنامه؛
- نظارت بر حسن اجرای نظامنامه و مصوبات شورا؛
- تصویب ساختار کلی و ترکیب شوراهای علمی؛
- تصویب نهایی مقالات پس از تصویب در گروههای علمی و ارجاع جهت چاپ؛
- تصویب ترجمه و نشر نسخه‌های بین‌المللی؛
- تأیید نهایی گزارش‌های سالانه عملکرد علمی و اجرایی دانشنامه.
- حذف یا اضافه مداخل بر اساس سیاستهای کلی و معیارهای علمی.
ماده ۶. شورای گروه های علمی
دانشنامه از سه گروه علمی تاریخ، علوم اسلامی و علوم انسانی تشکیل شده است. گروه تاریخ در حوزه تاریخ اسلام، گروه علوم انسانی در حوزه های جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، اقتصاد و علوم سیاسی، مطالعات زنان و هنر و گروه علوم اسلامی در حوزه های فقه، حقوق، تفسیر و علوم قرآن، کلام و علوم تربیتی فعالیت می‌کنند.
اعضای شوراها بر اساس تخصص و تجربه علمی، با پیشنهاد مدیر دانشنامه و تصویب شورای عالی دانشنامه و حکم مدیر جامعه الزهراء منصوب می‌شوند.
وظایف شوراهای علمی عبارت‌اند از:
۱. تصویب چارچوب علمی و روش‌نامه تدوین مدخل‌ها؛
۲. نظارت بر کیفیت علمی محتوای مقالهها؛
- ارزیابی علمی ساختاری مقالات دانشنامه
- پیشنهاد اصلاحات علمی و ساختاری؛
۵. داوری نهایی درباره اختلافات علمی میان نویسندگان و ویراستاران.
- تصویب مقالات در گروه و ارجاع به شورای عالی دانشنامه
- تأمین نظر و اجرای مصوبات شورای عالی دانشنامه جهت اصلاح مقالات
تبصره1: هر گروه علمی حداکثر پنج نفر از فضلای توانمند، متخصص و آگاه به اصول دانشنامه‌نگاری تشکیل می‌شود که با پیشنهاد مدیر گروه و تصویب شورای عالی و حکم مدیر دانشنامه منصوب می‌شوند.
تبصره2: در مجموعه موارد، اولویت با نیروهای علمی و اجرایی جامعه الزهرا(س) است و در صورت نیاز از نیروهای توانمند خارج از جامعه استفاده می‌شود.
ماده ۷. مدیر دانشنامه
مدیر دانشنامه که رئیس شورای عالی دانشنامه محسوب می‌شود؛ مسئول هماهنگی علمی، اجرایی و اداری کل مجموعه است. وی با حکم مدیر جامعهالزهرا(س) منصوب می‌شود و پاسخگوی اجرای مصوبات شوراهاست.
وظایف مدیر عبارت است از:
۱. برنامه‌ریزی سالانه علمی و اجرایی؛
۲. نظارت بر عملکرد دبیرخانه و واحدهای اجرایی؛
۳. ارائه گزارش‌های منظم به شورای عالی؛
۴. پیشنهاد مدیران شوراها و اعضای شوراها با مشورت مدیران شوراها به شورای عالی دانشنامه.
ماده ۸. دبیرخانه و واحدهای اجرایی
دبیرخانه دانشنامه، زیر نظر رییس شورای عالی دانشنامه فعالیت می‌کند و مسئولیت برنامه‌ریزی، پیگیری امور علمی، اجرایی و پشتیبانی را بر عهده دارد.
واحدهای زیرمجموعه شامل:
۱. واحد ویراستاری و مستندسازی؛
- واحد فناوری و نشر الکترونیک؛
- واحد پشتیبانی اداری و مالی.
بخش سوم: ضوابط علمی
ماده ۹. اصول تدوین مدخل‌ها
۱. اتقان علمی، استنادپذیری و جامعیت در محتوای مدخل‌ها؛
۲. استفاده از منابع اصیل اسلامی و مطالعات معتبر روز؛
۳. رعایت وحدت رویه در ساختار، ارجاعات و نگارش؛
۴. اجتناب از تکرار، قضاوت‌های شخصی و مطالب غیر مستند؛
۵. رعایت اصول ویرایشی مصوب شورای علمی.
ماده ۱۰. ارزیابی و تصویب مدخل‌ها
کلیه مدخل‌ها پس از نگارش توسط مؤلفان، در سه مرحله داوری علمی، ویرایش فنی و تصویب نهایی شورای علمی مورد بررسی قرار می‌گیرند. اعمال هرگونه تغییر در متن نهایی، منوط به تأیید شورای عالی دانشنامه است.
ماده ۱۱. حقوق مادی و معنوی
حقوق مادی و معنوی آثار تولیدشده در چارچوب دانشنامه زن مسلمان متعلق به پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعهالزهرا(س) است. نحوه بهره‌برداری از آثار، بر اساس مقررات پژوهشگاه تعیین می‌شود.
ماده ۱۲. الزامات اجرایی
کلیه واحدها، اعضا و همکاران علمی موظف‌اند مفاد این نظامنامه را رعایت کرده و در چارچوب آن فعالیت نمایند.
تفسیر نهایی مفاد این نظامنامه بر عهده شورای عالی دانشنامه است.
این نظامنامه در سه بخش، دوازده ماده و دو تبصره تنظیم شده و از تاریخ تصویب، لازم‌الاجراست.