به نام خدا
با توجه به این موضوع که در مقالات علمی هیچ مطلبی بدون سند ذکر نمی‌شود و تمام مطالب باید مستند باشد، لذا برای دستیابی به این هدف نظارت و مقابله علمی مقالات انجام می‌شود. بر اساس نمودار فرآیندهای دانشنامه زن مسلمان این مرحله پس از ؟؟؟؟؟؟صورت می‌گیرد.
· بخش مقابله علمی
مقابله علمی در جهت اتقان و تصحیح و استناد مقالات دانشنامه، قبل و پس از صفحه‌آرایی انجام می‌شود. شرح وظایف این بخش به شرح زیر است:
- استخراج مأخذ آیات؛ تطبیق متن، ترجمه با رسم‌الخط و کنترل نشانی‌های موجود آیات.
- استخراج مأخذ روایات، تطبیق متن آن با متن مأخذ و کنترل نشانی‌های موجود.
- سعی در نقل روایات از کتب اصلی.
- تطبیق نقل‌قول‌ها و کنترل نشانی‌های آن.
- مستندسازی مطالب منقول با مشورت مؤلف یا مسئول بخش مقاله مربوطه.
- ثبت اشکالات محتوایی، نگارشی، ویرایشی و ساختاری که در حین کار به آن برخورد می‌شود.
- کنترل انطباق عناوین با محتواها.
- تکمیل و تصحیح نشانی‌های منابع؛ مطلب روایی از جوامع روایی، مطلب فقهی از کتب فقهی و…
- یکسان‌سازی نشانی‌ها بر اساس راهنمای منابع.
- رعایت ترتیب تاریخی در منابع موجود در پانوشت.
- کنترل نقل روایات از منابع شیعی و اهل سنت.
- کنترل نشانه‌های اختصاری، مانند [بخش ناخوانا]، و عبارات مضمر، تغییر و تصرف در منقول.
- کنترل ترجمه‌ها و ترجمه‌گونه‌ها.
- ذکر ریشه لغات پس از نشانه‌های منابع لغوی.
- کنترل نام کتب و منابع بر اساس راهنمای منابع.
- کنترل شماره تک‌های متن.
- کنترل ارجاعات درون‌مقاله‌ای و ارجاعی از سایر مدخل‌ها.
- کنترل موارد یادشده پس از صفحه‌آرایی.
- پیشنهاد نظرات اصلاحی و تکمیلی مقاله به مسئول بخش مربوطه.
- تکمیل نواقص پانوشت‌ها از جهت مجلد، جلد و صفحه.
- ارجاع به کتاب، باب و بند در کتب عهدین؛ مانند: کتاب مقدس، خروج ۲:۲۰.
- ارجاع به کتاب، مجلد «مج» و جزء «ج» در تفاسیری که جزء با جزء یا جزء در یک مجلد چاپ شده است.
- تا حد امکان چاپ‌های مختلف منبع با یک چاپ تطبیق داده می‌شود.
· دستورالعمل مقابله علمی
الف) مقابله علمی و تطبیق مطالب مقالات با منابع
- مقابله مطالب مقالات با منابعی که در پاورقی‌ها ذکر شده، در صورت اجمال یا استفاده نشدن مطلب از منبع و یا اشتباه در ارجاع، با مشورت با مؤلف یا مسئول گروه، مطلب یا منبع ارجاعی اصلاح می‌شود.
- مطالبی که در مقاله برای آن‌ها منبعی ذکر نشده، در صورتی که برداشت صریح آیه یا گزارش یا اظهار نظر و برداشت مؤلف نباشد، با مشورت با مؤلف یا مسئول گروه، منابع آن تکمیل می‌شود.
- نقطه‌نظرات و پیشنهادهایی که برای تکمیل یا اصلاح مقاله مفید است، به مؤلف یا مسئول گروه یا مسئول تدوین مقالات پیشنهاد می‌شود تا در صورت صلاحدید اعمال شود.
- حتی‌الامکان از ارجاعاتی چون بحارالانوار به نقل از کافی یا البرهان به نقل از قمی خودداری و به منبع اصلی ارجاع داده شود.
ب) بررسی و تطبیق پاورقی‌ها
- بررسی مقالات از جهت کامل بودن منابع؛ لذا مقاله‌هایی که منابع آن‌ها در پایان مقاله نیامده، از طریق پرونده‌ها و مؤلفان تخریج می‌شود.
- یکسان‌سازی اسامی منابع در پانوشت‌ها
- بررسی و تطبیق نشانه‌های اختصاری با منابع؛ (مج = مجلد)، (ج = جلد)، (ص = صفحه)
- نواقص پانوشت‌ها از حیث مجلد، جلد و صفحه کامل می‌شود.
- چاپ‌های مختلف منابع با یک چاپ تطبیق داده می‌شود.
- در ارجاع به کتاب مقدس، عهدین، به کتاب، باب و آیه ارجاع داده می‌شود؛ مانند: کتاب مقدس، خروج ۱۰:۳۰.
یادداشت دست‌نویس بالای «باب»: «سفر».
- «ال» از اول منابع پانوشت‌ها حذف نمی‌شود؛ مانند: الکافی، الخصال.
- منابعی که نام طولانی دارند، در پاورقی مقالات به‌صورت اختصار و در فهرست منابع، نام کامل کتاب نوشته می‌شود.
- در صورتی که در پاورقی علامت «ر.ک.»، یعنی «رجوع کنید»، آمده باشد، با مشورت با مؤلف نام دقیق منبع همراه با شماره جلد و صفحه ذکر می‌شود.
- منابعی که نام آن‌ها مشترک است، همراه نام کتاب، نام مؤلف هم ذکر می‌شود؛ مانند: الامالی، شیخ طوسی؛ الامالی، شیخ مفید و…
- رعایت ترتیب تاریخی منابع در پانوشت‌ها.
- منابعی که دو جزء یا سه جزء آن در یک مجلد چاپ شده و شماره‌گذاری طبق مجلدهاست، مانند جامع‌البیان و روح‌المعانی، ابتدا شماره مجلد، سپس شماره جزء و بعد شماره صفحه ذکر می‌شود؛ مانند: جامع‌البیان، مج۵، ص۷، ص۲۰۰.
- تفسیرهایی که شماره مجلدها طبق جزءهای آن است، شماره جزء در پاورقی ذکر می‌شود؛ مانند تفسیر قرطبی و مجمع‌البیان.
ج) منابع و کتابنامه
- فهرست منابع متناسب با شیوخ نامه تدوین مقالات تنظیم گردد.
- در منابع و کتابنامه، نام منابعی ذکر می‌شود که در تدوین مقاله مطالبی از آن‌ها ذکر شده باشد.
- ترتیب کتابنامه و فهرست منابع مقالات الفبایی و بر اساس نام نویسنده است.
- در منابع و کتابنامه، نام کتاب و مؤلفان عرب، به همان شکل عربی نگاشته می‌شود.
- تمام منابع با مشخصات کامل کتاب‌شناسی در فیش‌های مستقل نوشته می‌شود تا در کتابنامه دائرةالمعارف آورده شود: نام مؤلف، نام کتاب، نام محقق، مترجم، مصحح، محل نشر، نام ناشر و تاریخ نشر.
- منابعی که محل نشر، نام ناشر یا تاریخ نشر ندارند، به‌صورت اختصار [بی‌جا]، [بی‌نا] و [بی‌تا] در کتابنامه به آن اشاره می‌شود.
د) آیات قرآن
- آیات قرآنی که در مقاله ذکر شده، از جهت صحیح بودن کلمات، اعراب ـ در حد متوسط ـ، نام سوره، شماره سوره و آیه، با رسم‌الخط عثمان طه مقابله می‌شود.
- آیات قرآنی که در مقالات فقط نام سوره و شماره آیه ذکر شده، از جهت صحت ارجاع و ارتباط با موضوع بررسی و مقابله می‌شود.
- اعراب‌گذاری آیات، در حد متوسط.
- «ال» از ابتدای نام سوره حذف می‌شود؛ البقره ← بقره.
هـ) بررسی مقالات
بعد از ویرایش، اصلاح و تکمیل نکاتی که برای ویراستار مجمل بوده است و ویراستار خواستار رفع ابهام شده است.
و) بررسی و مقابله علائم ارجاعی
علائم ارجاعی که در مقالات توسط بخش گزینش مدخل‌ها انجام می‌شود، بررسی و مقابله می‌گردد.
نکات مهم:
- گاه مباحثی در کتب فقهی، تاریخی و تفسیری بیان و رد می‌شود، لکن در مقاله آن نظر اول بیان و آدرس هم به آن منبع داده می‌شود و خواننده چنین تصور می‌کند که نظر مؤلف کتاب چنین است؛ لذا لازم است مطلب به‌گونه‌ای بیان شود تا چنین تصوری پیش نیاید.
- دانشنامه‌نگاران محترم گاه در تدوین مقالات از منابعی استفاده می‌کنند که در نرم‌افزارها ذکر نشده؛ لذا لازم است فهرست آن منابع با مشخصات کامل در پایان مقاله ذکر شود تا در مقابله علمی به آن‌ها مراجعه شود.
- گاه در تدوین مقاله به منابعی مراجعه می‌شود که در آن منبع، منابع دیگری هم ذکر شده، لکن برخی مؤلفین بدون مراجعه به منابع ذکرشده به آن‌ها آدرس می‌دهند؛ لذا لازم است منبع اولیه هم ذکر شود تا در صورت لزوم به آن مراجعه شو
- با توجه به این موضوع که تعدد منابع بر استحکام و اتقان مقاله می‌افزاید و در پرونده‌های علمی منابع مختلف و گوناگون ذکر شده، لذا سعی شود این منابع در مقالات منعکس شود.